گورستان ظهیرالدوله کجاست؟ + لیست افراد معروف و رازهای آن
آرامستان ظهیرالدوله صفاعلی، قبرستانی کوچک، بین تجریش و امامزاده قاسم در شمال تهران است؛ جایی که فروغ فرخزاد و قمرالملوک وزیری در آن آرام گرفتهاند.
در این گورستان علاوه بر ظهیرالدوله، هنرمندان بسیاری مانند ملکالشعرای بهار، ابوالحسن صبا، ایرج میرزا، رهی معیری، حسین یاحقی، روحالله خالقی، حسین یاحقی و توفیق جهانبخت به خاک سپرده شدهاند.
اسرار زیادی درباره قبرستان ظهیرالدوله وجود دارد. به همین خاطر معمولا تجمع کمتری در این آرامستان دیده میشود. بیایید باهم بیشتر درباره گورستان ظهیرالدوله، اثر ملی ثبتشده در سازمان میراث فرهنگی، بدانیم.
اگر هم تهران اقامت نمیکنید، همین حالا میتوانید برای بهترین پرواز بلیط هواپیما رزرو کنید و به پایتخت سری بزنید.
گورستان ظهیرالدوله کجاست؟
قبرستان ظهیرالدوله، در شمال تهران، بین میدان تجریش و امامزاده قاسم قرار دارد. این قبرستان کوچک ۴۳۰۰ متر وسعت دارد و برخی آن را بیشباهت با گورستان پرلاشز فرانسه نمیدانند.
آدرس گورستان ظهیرالدوله: تهران، میدان تجریش (میدان قدس)، خیابان دربند، خیابان ظهیرالدوله
لوکیشن گورستان ظهیرالدوله در گوگلمپ
قبرستان ظهیرالدوله ساعات بازدید
بازدیدکنندگان فقط در روزهای پنجشنبه میتوانند به گورستان ظهیرالدوله بروند. ازآنجاکه تفکیک جنسیتی در گورستان ظهیرالدوله وجود دارد، خانمها از ساعت 11 تا 12 و آقایان از 13 تا 15 میتوانند از این آرامستان دیدن کنند.
تاریخچه
علی خان ظهیرالدوله در باغ خود در جعفرآباد شمیران از دنیا رفت، او را در قبرستانی کنار همان باغ دفن کردند؛ مکانی میان تجریش و امامزاده قاسم. پیش از این، در این محل قبرستانی کهنه وجود داشت. بعدها محلی برای خانقاه ظهیرالدوله شد.
بعد از مرگ ظهیرالدوله، مریدان او، این خانقاه و قبرستان قدیمی را «آرامگاه ظهیرالدوله صفاعلی» را نامیدند. ظهیرالدوله صفاعلی زیر درختی به نام داغداغان مدفون شد. او در دوران زندگی خود معمولا زیر سایه همین درخت مینشست.
برای خرید بلیط هواپیما داخلی به مقصد تهران و سایر شهرها میتوانید به وبگاه نوین تراول مراجعه کنید.
انجمن اخوت و گورستان ظهیرالدوله
مولوی رشتی، غسل او را پیش از مرگ انجام داد. البته بعدها خود او هم در همین قبرستان به خاک سپرده شد. انجمن اخوت، این گورستان را محصور کردند و نام آن را قبرستان (ظهیرالدوله صفاعلی) گذاشتند.
اکثر طبقات اجتماعی، ظهیرالدوله صفاعلی را قبول داشتند. به همین خاطر، بسیاری از دانشمندان، هنرمندان و سیاستمداران وصیت کردند در این گورستان دفن شوند. درنتیجه، مریدان ظهیرالدوله صفاعلی و متولیان خانقاه با فروش زمینهای مقبره توانستند عواید بسیاری به دست آورند.
- بیشتر بخوانید: عید کجام برم؟ لیست جاهای دیدنی تهران در عید
قیمت قبر در ظهیرالدوله
دفن اموات از سال 1340 به بعد در گورستان ظهیرالدوله ممنوع شد و در طول سالهای 40 تا 50 بهصورت محدود و با اجازهنامه خاص انجام گرفت. آخرین فرد مدفون در این قبرستان، سرلشکر علی نشاط بود که در سال 1358 او را اعدام کردند.
محوطه گورستان ظهیرالدوله پر از درختان سبز و درهم تنیده است. البته با نگاهی به سنگ بیشتر گورها متوجه میشوند در حال تخریب هستند. درویش رضا آخرین متولی گورستان ظهیرالدوله بود. او در سال 1366 درگذشت و همسرش این مسئولیت را پذیرفت.
- بیشتر بخوانید: با کلیساهای تهران آشنا شوید
چه کسانی در قبرستان ظهیرالدوله دفن شده اند؟
در این گورستان کوچک، افراد سرشناس، شاعران و هنرمندان ایران آرمیدهاند. در ادامه با برجستهترین مشاهیر این آرامستان آشنا میشویم:
- فروغ فرخزاد: شاعر معاصر و برجسته با شش دفتر شعر با نامهای «اسیر»، «عصیان»، «دیوار»، «تولدی دیگر»و «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد». فروغ با سنتشکنی در شعر، چهرهای تازه از زندگی، زن و عشق پدید آورد. او در 24 بهمن 1345 از دنیا رفت و در آرامستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.
- رهی معیری: او شاعری لطیفسخن بود. کلماتش در جان موسیقی ایرانی ریشه دواند و با نغمهها پیوندی ماندگار بست. آرامگاهش در فضایی محصور و شیشهپوش قرار دارد؛ بنایی با طاقی آراسته به کاشیکاری و ستونهایی موجدار که حالوهوایی هنرمندانه و آرام به آن بخشیدهاند.
- قمرالملوک وزیری: اولین زن ایرانی که صدایش روی صفحه موسیقی ثبت شد، قمرالملوک وزیری بود. شجاعت او باعث هموارشدن مسیر حضور زنان در عرصه هنر شد. قمرالملوک در سال 1338 از دنیا رفت.
- روح الله خالقی: او آفریننده نغمههای ماندگاری چون «ای ایران» و «با بهار دلنشین» است؛ چهرهای برجسته در شکلگیری موسیقی نوین ایران که با بنیانگذاری هنرستان موسیقی ملی، نقشی تعیینکننده در آموزش و پرورش نسل تازهای از هنرمندان ایفا کرد.
- ایرج میرزا: او از نخستین شاعران مدرن ایران بود و زبانی روان و طنزی ظریف داشت. ایرج میرزا مسائل اجتماعی زمانه خود را به شعر کشید. مزار او در آرامگاه ظهیرالدوله، زیر سایه درختی کهنسال قرار دارد؛ سنگ قبری برجسته که بیتی از سرودههای خودش بر آن حک شده است و یادش را زنده نگه میدارد.
- ملکالشعرای بهار (محمد تقی بهار): او شاعر، نویسنده و سیاستمدار دوران مشروطه بود. اشعارش زمینهساز شکلگیری جریان شعر اجتماعی در ایران شد. آرامگاه او در ظهیرالدوله با چهار ستون سنگی و سقفی باشکوه، یکی از مهمترین و چشمگیرترین قبور این مجموعه به شمار میآید.
- داریوش رفیعی: داریوش رفیعی، خواننده محبوب دهه ۱۳۳۰، با ترانههایی جاودان مثل «زهره» و «گلنار»، جایگاهی ویژه در خاطره موسیقی ایرانی پیدا کرد و هنوز هم آثارش در دل علاقهمندان موسیقی نوستالژیک ایران زنده است.
- رضا محبوبی: او در خانوادهای هنرمند به دنیا آمد. مادرش نوازنده پیانو و پدرش نوازنده نی بود. رضا محبوبی، نوازنده ویولن برجسته، در سال ۱۳۳۳ به آرامگاه او آمد و یاد و خاطرهاش را گرامی داشت.
- دکتر محمد حسین لقمانادهم (لقمانالدوله): او اولین کسی بود که برای سمت ریاست دانشکده پزشکی دانشگاه تهران برگزیده شد و مدرسه طب در سال ۱۲۹۷ بنیان نهاد. مقبره خانوادگی لقمان الدوله با طراحی کلاسیک، در ابتدای آرامگاه ظهیرالدوله قرار دارد.
- مشیر همایون شهردار: پیشگام در حوزه موسیقی کلاسیک ایرانی و اولین نتنویس پیانو در ایران بود.
- مرتضی محبوبی: او موسیقی ملی ایران را بنیان نهاد و نوازنده پیانو بنام ایرانی بود. سنگ قبر وی شبیه به پیانو است و طرحی از کلمه افسوس دارد.
- حسین یاحقی: نوازنده کمانچه، ویلن و رهبر ارکستر بود.
- حسین هنگآفرین: نوازنده سهتار، تار و ویلن بود. او ریاست دسته موسیقی قزاقخانه را برعهده داشت. همچنین، از شاگردان موسیو لومر فرانسوی به شمار میرفت.
- ابوالحسن صبا: نوازنده، آهنگساز، موسیقیدان و آموزگار موسیقی بود.
باغ ظهیرالدوله با عنوان گورستان ظهیرالدوله معروف است. درحالیکه بعدها بهتدریج در اطراف این قبرستان، آرامگاه دیگری ایجاد شد که جدا از گورستان ظهیرالدوله است. ابوالحسن صبا در این قسمت از آرامستان در خاک آرام گرفت.
- بیشتر بخوانید: لیست بهترین گالری های تهران
معماری گورستان ظهیرالدوله
معماری آرامستان ظهیرالدوله ترکیبی زیبا از اصالت، سادگی و هنر ایرانی را به نمایش میگذارد؛ ورودی آرامگاه با شیشههای رنگی، نور خورشید را به شکل دلنشینی منعکس میکند و باغچه کوچک کنار مسیر با چند درخت، فضایی آرامشبخش ایجاد کرده است.
بالای سردر، نام قبرستان و نشان انجمن اخوت حک شده و ریشههای فرهنگی این مکان را به یاد میآورد. سنگقبرها با نقشها و خطاطیهای استادانه، هنرمندی زمان خود را نشان میدهند و طاقهای کاشیکاری شده فیروزهای، جلوهای سنتی و روحانی به محیط بخشیدهاند. هر قدم در این آرامگاه شما را با تاریخ، هنر و فرهنگ ایران آشنا میکند، اگرچه امروز بخشی از این زیبایی نیازمند توجه و نگهداری است.
- بیشتر بخوانید: بهترین کافه سنتی تهران کجاست؟ لیست کافههای تهران
چطور به قبرستان ظهیرالدوله برویم؟
برای رسیدن به قبرستان ظهیرالدوله میتوانید یکی از روشهای زیر را انتخاب کنید:
- مترو: با استفاده از مترو خط یک تجریش کهریزک خود را به ایستگاه تجریش (آخرین ایستگاه) برسانید. از آنجا میتوانید تاکسی سوار شوید یا با 20 دقیقه پیادهروی به خیابان ظهیرالدوله برسید.
- اتوبوس: برای رسیدن به آرامگاه ظهیرالدوله میتوانید با اتوبوسهای پایانه تجریش به میدان تجریش برسید. سپس با تاکسی یا پیاده به قبرستان ظهیرالدوله بروید.
- خودرو شخصی: از میدان تجریش و خیابان شریعتی میتوانید به سمت خیابان دربند بروید. از خیابان دربند به سمت انتهای کوچه گورستان حرکت کنید. البته نزدیک این مکان دیدنی یک پارکینگ عمومی وجود دارد.
چرا گورستان ظهیرالدوله اغلب بسته است؟
این آرامستان به چند دلیل بسته است:
- خصوصیبودن ملک: این گورستان وقفی و به مجموعه تاریخی علی خان ظهیرالدوله، وابسته است و مانند بهشتزهرا قبرستانی عمومی محسوب نمیشود؛ بنابراین، مدیریت آن در اختیار متولیان مجموعه قرار دارد و بازدید روزانه ندارد.
- ظرفیت محدود و بافت مسکونی: قبرستان ظهیرالدوله در کوچهای باریک در تجریش است و فضای داخلی کوچکی دارد. اگر بهطور دائم باز باشد، برای ساکنان محله مزاحمت ایجاد میشود و امکان آسیب به قبور وجود دارد.
رازهای گورستان ظهیرالدوله در تجریش تهران
گورستان ظهیرالدوله در تجریش تهران، فراتر از یک آرامگاه ساده است؛ این مکان تاریخی رازها و داستانهای پنهان دارد. در میان طاقهای فیروزهای و ستونهای موجدار، مقبره بزرگان شعر، موسیقی و سیاست ایران آرام گرفتهاند و هر سنگقبر داستانی از زندگی، عشق و هنر را روایت میکند.
رازهای این آرامگاه شامل نشانههایی از فعالیتهای انجمنهای فرهنگی و سیاسی گذشته، خطاطیها و نمادهایی میشوند که حاکی از هویت و تاریخ اجتماعی دوران خود هستند.
باغچههای کوچک، درختان کهنسال و مسیرهای پیچدرپیچ، فضایی رازآلود و در عین حال آرامشبخش ایجاد کردهاند. بسیاری از مقبرهها به زندگی خصوصی مشاهیر مربوط میشوند و برخی از داستانهای عاشقانه یا اجتماعی آنها هنوز برای عموم ناشناخته مانده است.
- بیشتر بخوانید: روز تهران چه روزی است؟
گورستان ظهیرالدوله؛ آرامگاه فروغ و هنرمندان فراموشنشدنی
قبرستان ظهیرالدوله روایتی آشنا از افراد بنام ایران در کوچه پس کوچههای شمیرانات تهران است. این آرامستان هم محل خاکسپاری روشنفکران قاجار و هم آرامگاه بسیاری از اهالی ادب و فرهنگ ایران محسوب میشود.
اینجا جایی است که فروغ فرخزاد و ملک الشعرای بهار و سایر افراد تأثیرگذار ایرانی در خاک آرمیدهاند. این گورستان قدیمی تهران با معماری اصیل، تدفین چهرههای مشهور و سنگقبرهای هنری پیوند هنر، ادب و سنت را نشان میدهد و بازتابی از رد پای فرهنگ ایران است.
